شناسایی علل سوت‌زنی سازمانی و دلایل عدم تمایل به سوت‌زنی در سازمان‌های دولتی

نوع مقاله : اکتشافی

نویسندگان

1 استادیار گروه مدیریت صنعتی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

2 استادیار گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

10.30473/ipom.2019.48079.3763

چکیده

هدف پژوهش حاضر شناسایی علل سوت­زنی سازمانی و دلایل عدم تمایل به سوت­زنی در سازمان­های دولتی بود که با روش ترکیبی متوالی اکتشافی انجام شده است. مشارکت‌کنندگان بخش کیفی، مدیران و کارکنان دولتی بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند 75 نفر به‌عنوان مشارکت‌کننده در این پژوهش انتخاب شدند. جامعة آماری بخش کمی کارکنان سازمان­های دولتی شهرهای تهران، مشهد و سمنان بودند که با استفاده از روش نمونه­گیری تصادفی ساده تعداد 157 نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. نتیجۀ تحلیل داده­های کیفی منجر به شناسایی 32 مضمون پایه درزمینۀ دلایل سوت­زنی کارکنان گردید که در قالب 6 مضمون سازمان­دهنده (رویکرد سلامت‌محور، رویکرد منفعت طلبانه، رویکرد عدالت‌خواهانه، رویکرد اخلاق گرایانه، رویکرد تکلیف­گرایانه، رویکرد انتقام جویانه)، سازمان‌دهی شدند و 26 مضمون پایه در خصوص عدم تمایل به سوت­زنی سازمانی احصا شد که بر اساس قرابت معنایی در قالب 4 مضمون سازمان­دهنده (عوامل مربوط به سازمان، عوامل مربوط به افشاکننده، عوامل مربوط به افشاشونده، عوامل مربوط به موضوع تخلف) قرار گرفتند. یافته­های بخش کمی نشان می­دهد که رویکردهای عدالت­خواهانه، اخلاق‌گرایانه، سلامت‌محور، منفعت­طلبانه، تکلیف­گرایانه و انتقام­جویانه به ترتیب به‌عنوان مهم­ترین دلایل تصمیم به سوت­زنی بوده و عوامل مربوط به افشاشونده، عوامل مربوط به سازمان، عوامل مربوط به موضوع تخلف و عوامل مربوط به افشاء کننده به ترتیب مهم­ترین علل سکوت در برابر مشاهدۀ رفتارهای نامطلوب را تشکیل می­دهند. رتبه‌بندی گویه­های مرتبط با علل سوت­زنی بیان‌کنندة این است که جلوگیری از تکرار تخلفات، احساس بی‌عدالتی نسبت به خود و احساس مسئولیت به‌عنوان مهم‌ترین علل سوت­زنی و ناامیدی از ضمانت اجرایی در صورت افشای تخلفات، نفوذ بالای فرد متخلف و عدم‌حمایت سازمانی از افشاگران به‌عنوان دلایل اصلی سکوت در برابر تخلفات تلقی می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


افشانی، مینو؛ وحدتی، حجت؛ حکاک، محمد و موسوی، نجم‌الدین (1397). «بررسی عوامل اثرگذار بر قصد تخلفات در کارکنان بخش بهداشت و درمان. فصلنامه مدیریت و بهداشت و درمان، 9(2)، 86-77.
ایزدپناه، نوروز؛ رزمان، علی و صبوحی لکی، بهروز (1395). بررسی پدیده سوت زنی افشاگری در سازمانها با تأکید بر آموزه‌های دینی. اولین کنفرانس ملی مدیریت و اقتصاد جهانی، تهران، دانشگاه علم و فرهنگ.
بالوت، آلن؛ بیبار، لوران؛ گرانبولان، ژنویواوان؛ غانم، کریستین و گراسن، مارک (1393). اخلاق در محیط کار.ترجمه: سوسن سلیم‌‍زاده، تهران: انتشارات اژدهای طلایی.
قاسمی، محسن (1390). «افشاگران نامدار تقلب». ماهنامه حسابدار، 240، 47-44.
مرادی، علیرضا؛ ابراهیمی، محمدتقی و رستمی، فاطمه (1393). «سوت‌زنی! پدیده‌ای مهجور در سازمان‌های امروزی». ماهنامه گزیده مدیریت، 152.
صفری، محمد و فتاح زیارانی، مریم (1397). «شناسایی، مفهوم‏‌سازی و تبیین فرایند سوت‌زنی در سازمان (مطالعۀ موردی: شرکت سنگ‌آهن گهر زمین)». مدیریت فرهنگ‌سازمانی، 16(3)، 617-643.
 Ahmad, S. A., Yunos, R. M., Ahmad, R. A. R. & Sanusi, Z. M. (2014). “Whistleblowing behaviour: The influence of ethical climates theory”. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 164, 445-450.
Ash, A. (2016). “Whistleblowing and ethics in health and social care”. Jessica Kingsley Publishers.
Bellaby, R. W. (2018). “The ethics of whistleblowing: Creating a new limit on intelligence activity”. Journal of International Political Theory, 14(1), 60-84.
Bosupeng, M. (2017). “Whistle Blowing: What Do Contemporary Ethical Theories Say”? Studies in Business and Economics, 12(1), 19-28.
Brown, A. J. & Lawrence, S. A. (2017). “Strength of Organisational Whistleblowing Processes–Analysis from Australia”. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 117, 97-134.
Chen, X. (2018). “A Summary of Research on the Influencing Factors of Employees’ Willingness to Whistle-Blowing”. American Journal of Industrial and Business Management, 8(07), 1732.
Dungan, J. A., Young, L. & Waytz, A. (2019). “The power of moral concerns in predicting whistleblowing decisions”. Journal of Experimental Social Psychology, 85, 103848.
Greenberger, D. B., Miceli, M. P. & Cohen, D. J. (1987). “Oppositionists and group norms: The reciprocal influence of whistle-blowers and co-workers”. Journal of Business Ethics, 6(7), 527-542.
Gundlach, M. J., Douglas, S. C. & Martinko, M. J. (2003). “The decision to blow the whistle: A social information processing framework”. Academy of management Review, 28(1), 107-123.
Henik, E. (2015). “Understanding whistle-blowing: A set-theoretic approach”. Journal of Business Research, 68(2), 442-450.
Jackson, D., Hickman, L. D., Hutchinson, M., Andrew, S., Smith, J., Potgieter, I. & Peters, K. (2014). “Whistleblowing: an integrative literature review of data-based studies involving nurses”. Contemporary nurse, 48(2), 240-252.
Jubb, P. B. (1999). “Whistleblowing: A restrictive definition and interpretation”. Journal of Business Ethics, 21(1), 77-94.
Keenan, J. P. (2002). “Whistleblowing: A study of managerial differences”. Employee Responsibilities and Rights Journal, 14(1), 17-32.
Lovell, A. (2002). “Ethics as a dependent variable in individual and organisational decision making”. Journal of Business Ethics, 37(2), 145-163.
Loyens, K. & Vandekerckhove, W. (2018). “Whistleblowing from an international perspective: A comparative analysis of institutional arrangements”. Administrative Sciences, 8(3), 30.
Malik, M. S. & Nawaz, M. K. (2018). “The Role of Ethical Leadership in Whistleblowing Intention among Bank Employees: Mediating Role of Psychological Safety”. Review of Integrative Business and Economics Research, 7, 238-252.
Mannion, R., Blenkinsopp, J., Powell, M., McHale, J., Millar, R., Snowden, N. & Davies, H. (2018). “Understanding the knowledge gaps in whistleblowing and speaking up in health care: narrative reviews of the research literature and formal inquiries, a legal analysis and stakeholder interviews”. Health Services and Delivery Research, 6(30).
Mesmer-Magnus, J. R. & Viswesvaran, C. (2005). “Whistleblowing in organizations: An examination of correlates of whistleblowing intentions, actions, and retaliation”. Journal of business ethics, 62(3), 277-297.
Miceli, M. P. & Near, J. P. (1992). Blowing the whistle: The organizational and legal implications for companies and employees. Lexington Books.
Rothschild, J. & Miethe, T. D. (1999). “Whistle-blower disclosures and management retaliation: The battle to control information about organization corruption”. Work and occupations, 26(1), 107-128.
Seifert, D. L., Sweeney, J. T., Joireman, J. & Thornton, M. (2010). “The Influence of Organizational Justice on Accountant Whistleblowing”. Accounting, Organizations and Society, 35, 707-717.
Shawver, T. (2011). “The effects of moral intensity on whistleblowing behaviors of accounting professionals”. Journal of Forensic and Investigative Accounting, 3(2), 162-190.
 Skivenes, M. & Trygstad, S. (2017). “Explaining whistle blowing processes in the Norwegian labour market: Between individual power resources and institutional arrangements”. Economic and Industrial Democracy, 38(1), 119-143.
Vandekerckhove, W. (2016). Whistleblowing and organizational social responsibility: A global assessment. Routledge.
Wolf, S., Worth, M. & Dreyfus, S. (2014). Protecting whistleblowers in the UK: A new blueprint, 61-63.
Zakaria, M. (2015). “Antecedent factors of whistleblowing in organizations”. Procedia Economics and Finance, 28, 230-234.
Zehir, C. & Erdogan, E.,(2011). “The Association between Organizational Silence and Ethica Leadership through Employee Performance“. ProcediaSocial and Behavioral Sciences, 24, 1389-1404.