نوع مقاله : اکتشافی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 استاد تمام دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه شهید بهشتی
3 استادیار دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه شهید بهشتی تهران/ایران
چکیده
رفتار غیراخلاقی سازمان‌یار (UPB) پارادوکسی است که در آن کارکنان با نیت خیرخواهانه برای سازمان، هنجارهای اخلاقی را نقض می‌کنند. ادبیات موجود به دلیل ماهیت توصیفی، فاقد تبیین سلسله‌مراتبی و بومی است. این پژوهش با هدف کشف ساختار پنهان و مدل‌سازی سلسله‌مراتبی ریشه‌ها، واسطه‌ها و پیامدهای این پدیده به مثابه «مهندسی فداکاریِ فاسد» در بافت سازمان‌های ایرانی انجام شد. این مطالعه با رویکرد آمیخته متوالی اکتشافی انجام گرفت. در فاز کیفی، مصاحبه با ۱۲ خبره (تحلیل مضمون، پایایی هولستی ۰/۸۴) منجر به استخراج ۱۱ سازه بومی شد. در فاز کمی، با روش مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) و ۵۵ مقایسه زوجی (روایی ابزار ۰/۹۰)، روابط علی و سلسله‌مراتب سازه‌ها تعیین گردید.مدل نشان داد سازه‌ها در یک سلسله‌مراتب ۸ سطحی قرار دارند. «فشار عملکردی» و «نااطمینانی محیطی» ریشه‌های بنیادین‌اند که از طریق «ذهنیت خط پایانی رهبر»، «نظام پاداش نتیجه‌محور» و «ضعف کنترل» به لایه‌های میانی نفوذ می‌کنند. با میانجی‌گری «سکوت سازمانی» و «هویت افراطی»، سازوکار «سلب مسئولیت اخلاقی» فعال شده و مستقیماً به UPB می‌انجامد. نهایتاً «فرسایش اخلاقی» و «فرسودگی شغلی» پیامدهای ساختاری این رفتار هستند.UPB نه یک انحراف فردی، بلکه خروجی معماری سیستماتیک سازمان است. مهار آن نیازمند گذار از مداخلات نصیحتی به اقدامات ساختاری شامل: اصلاح هدف‌گذاری واقع‌بینانه، ارزیابی کیفیت فرایند در کنار نتیجه، استقرار کنترل‌های هوشمند، تقویت امنیت روان‌شناختی گزارش‌دهی و بازتعریف وفاداری سازمانی از تعصب کور به صداقت پایدار است.
کلیدواژه‌ها
عنوان مقاله [English]
The Engineering of Corrupted Sacrifice: Interpretive Structural Modeling of Antecedents and Consequences of Unethical Pro-Organizational Behavior
نویسندگان [English]
- mohammad Reza Mohajernia 1
- Gholam Ali Tabarsa 2
- Maryam Akhavan Kharazian 3
1 PhD student of the field Public Administration Faculty of Accounting and Management, University Shahid Beheshti city Tehran/ Iran
2 Full Professor, Faculty of Management and Accounting, Shahid Beheshti University
3 Assistant Professor of Public Administration Faculty of Accounting and Management, University Shahid Beheshti city Tehran/ Iran
چکیده [English]
Unethical Pro-Organizational Behavior (UPB) occurs when employees violate moral standards to benefit their organization. Lacking a structural framework in local contexts, this study extends prior bibliometric research to uncover the latent hierarchical relationships between UPB antecedents, mediators, and consequences in Iranian organizations, framing the phenomenon as the "engineering of corrupt sacrifice." Using an exploratory sequential mixed-methods design, semi-structured interviews with 12 experts (intercoder reliability 0.84) identified 11 core constructs. Subsequently, Interpretive Structural Modeling (ISM) was employed to map these constructs into a cohesive hierarchy using 55 pairwise comparisons, establishing causal precedence and structural validity (tool validity 0.90).The ISM reveals a multi-level hierarchy: “Performance pressure (C_1)” and “Environmental uncertainty (C_2)” act as root drivers. These induce a “Leader bottom-line mentality (C_3)” and are reinforced by “Outcome-based rewards (C_4)” and “Weak internal controls (C_5)”. Mediated by “Organizational silence (C_6)” and “Extreme identification (C_7)”, “Moral disengagement (C_8)” triggers “UPB (C_9)”, ultimately resulting in the apex outcomes of “Ethical erosion (C_10)” and “Employee burnout (C_11)”. UPB is a systemic product of organizational architecture, not an isolated individual failure. Curbing it requires moving beyond passive moralizing toward root-cause interventions. Key recommendations include realistic target-setting, evaluating process ethics alongside outcomes, strengthening risk-based controls, establishing anonymous whistleblowing channels, and decoupling loyalty from moral compromise to mitigate burnout.
کلیدواژه‌ها [English]
- Unethical Pro-Organizational Behavior
- Interpretive Structural Modeling
- Corrupted Sacrifice
- Performance Pressure
- Moral Boundary Erosion
)