نوع مقاله : اکتشافی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت دولتی -گرایش مدیریت توسعه و تطبیقی-، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه مدیریت دولتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 استاد، گروه مدیریت دولتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران .
چکیده
برنامههای توسعه موتور محرک و پیشرفت در بسیاری از کشورها بوده است اما شواهد و بررسیها در طول بیش از هفت دهه طراحی و اجرای برنامههای توسعه و عمرانی در ایران بیانگر این مهم است که در اجرای برنامههای توسعه، سهم شکستها بسیار بیشتر از موفقیتها بوده است این برنامهها اغلب فاقد سیستم ارزیابی دقیق و جامع هستند که بتواند بهطور مؤثر میزان تحقق اهداف و اثربخشی آنها را مورد بررسی قرار دهد. عدم وجود یک سیستم منظم و هماهنگ برای ارزیابی این برنامهها، موجب میشود که نتایج و دستاوردهای آنها بهطور شفاف و مستند قابل ارزیابی نباشد و ازاینرو تصمیمگیریهای آتی برای بهبود وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور با چالشهای زیادی روبهرو گردد. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف تدوین مؤلفههای سیستم ارزیابی برنامههای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران انجام شده است و به دنبال پاسخ به این مسئله است که چگونه میتوان مؤلفههای مؤثر و شاخصهای مناسب برای ارزیابی برنامههای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور را شناسایی و تدوین کرد تا این برنامهها بهطور کارآمد و هدفمند به اهداف کلان کشور نزدیکتر شوند. بهعبارتدیگر، این پژوهش به دنبال شناسایی عناصر سازندۀ ارزیابی برنامههای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران است. بهمنظور دستیابی به این هدف، روند پژوهشهای صورت گرفته از سال 1976 تا اوایل سال 2025 با استفاده از تحلیل کتابسنجی و با کمک نرمافزار وس ویور مورد سنجش قرار گرفت. در این پژوهش، شاخصهای ارزیابی برنامههای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مورد تحلیل قرار گرفت و در چهار خوشۀ شفافیت و حکمرانی خوب (شامل شفافسازی، نظارت مستقل، شفافیت دولتمردان، جلوگیری از فساد و ناکارآمدیها)، تحلیل و فناوری (تحلیل داده محور، نقش فناوری، دادهکاوی، شبیهسازی و سامانههای آنلاین)، مشارکت و جامعه مدنی (نقش مردم، اجماع جامعه، مطالبهگری عمومی، نظارت مشارکتی) و ارزیابی و خطمشیگذاری (برنامهریزی دقیق، سیاستهای بالادستی، فرایند سیستماتیک ارزیابی، تدوین گزارشهای تلفیقی) خوشهبندی شد.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Formulation of the Components of the Evaluation System for the Development Programs of the Islamic Republic of Iran
نویسندگان [English]
- Mohamadhossein Hajiabadi 1
- Majid Mokhtarianpour 2
- Aliasghar pourezzat 3
1 Ph.D Candidate, Department Public Administration, -Comparative and Development Management-, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Public Administration, University of Tehran, Tehran, Iran.
3 Professor, Department of Public Administration, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]
Development programs are widely regarded as engines of progress across nations; however, Iran’s experience over more than seven decades reveals that failures in implementation have far outweighed successes. A central challenge lies in the absence of a systematic and comprehensive evaluation framework capable of assessing both goal attainment and program effectiveness. Without a coordinated and transparent system, the results and impacts of development initiatives remain undocumented, hindering evidence-based decision-making for future economic, social, and cultural reforms.
This study was conducted with the aim of identifying and formulating the core components of an evaluation system for Iran’s development programs. The research addresses the critical question of how effective elements and appropriate indicators can be designed to ensure that such programs operate more efficiently and are better aligned with the country’s strategic objectives.
To achieve this aim, the study employed bibliometric analysis of research published between 1976 and early 2025, using VOSviewer software. The analysis categorized evaluation indicators into four major clusters: (1) transparency and good governance (including disclosure, independent oversight, governmental accountability, and anti-corruption measures); (2) analysis and technology (data-driven assessment, technological innovation, data mining, simulation, and online platforms); (3) participation and civil society (public involvement, social consensus, civic demands, and participatory monitoring); and (4) evaluation and policy-making (rigorous planning, alignment with higher-level policies, systematic evaluation processes, and integrative reporting).
The findings highlight the necessity of a structured evaluation system that strengthens accountability, enhances evidence-based governance, and brings development programs closer to achieving Iran’s long-term national goals.
کلیدواژهها [English]
- Development program evaluation
- Economic development
- Social development
- Cultural development
- Text mining
)